Metodologiya və mənbələr
Ay fazalarını və tutulmanı necə hesablayırıq, hansı mənbələrdən istifadə edirik və dəqiqlik nə qədərdir.
Nəyi hesablayırıq
Hər şəhər üçün Ayın fazasını, işıqlanma faizini, Ayın yaşını, Yerə qədər məsafəni, doğuş, batış və kulminasiya vaxtlarını, əsas fazaların dəqiq anlarını və superayları hesablayırıq. Hamısı əvvəlcədən hesablanır və HTML kimi dərc olunur: səhifə JavaScript olmadan da düzgün məlumat göstərir.
Hesablama mühərriki
Açıq mənbəli efemerid kitabxanası olan astronomy-engine 2.1.19-dan (MIT lisenziyası) istifadə edirik. Yer vaxtı ilə ümumdünya vaxtı arasındakı fərq (ΔT) Espenak–Meeus modelinə əsaslanır (2027 üçün ≈ 76 san).
Necə yoxlayırıq
Əsas fazalar: 2026–2028-ci illərin 149 fazasını Fred Espenakın (NASA GSFC) cədvəli ilə müqayisə etdik. Hamısı ±1 dəqiqə daxilində üst-üstə düşür.
Doğuş, batış və kulminasiya: 132 günü (Bakı və İstanbuldan Buenos-Ayres və Tromsöyə qədər 11 şəhər) ABŞ Dəniz Rəsədxanasının (USNO) məlumatları ilə müqayisə etdik. Bütün vaxtlar ±2 dəqiqə daxilindədir; Ayın doğmadığı, batmadığı və ya bütün gün üfüqdən yuxarıda ya aşağıda qaldığı günlər də daxil.
İşıqlanma: USNO ilə fərq ən çoxu 1 faiz bəndidir. Bu yoxlamalar sayt hər dəfə dərc olunanda avtomatik işləyir.
Qəbul edilmiş qaydalar
Doğuş və batış Ay diskinin yuxarı kənarı üçün, standart atmosfer refraksiyası ilə və dəniz səviyyəsində hesablanır (USNO ilə eyni). Dağlar, binalar və ya hündürlük gördüyünüz anı bir neçə dəqiqə dəyişə bilər.
Vaxtlar hər şəhərin öz saat qurşağında (IANA bazası) qısaltma ilə, ikinci sətirdə isə UTC ilə göstərilir. Hər günün işıqlanma, yaş və məsafə dəyərləri yerli günorta vaxtına görə hesablanır.
Günə əsas faza adı (yeni Ay, ilk rüb, bədirlənmiş Ay, son rüb) yalnız həmin fazanın dəqiq anı şəhərin yerli vaxtı ilə o günə düşürsə verilir. Ona görə eyni bədirlənmiş Ay Bakıda və San-Pauluda fərqli tarixlərə düşə bilər.
Superaylar və bədirlənmiş Ayların adları
Superay: Yerə qədər məsafəsi həmin ayın orbitinin ən yaxın 10%-lik hissəsində olan bədirlənmiş Ay, yəni məsafə ≤ perigey + 10% × (apogey − perigey), ən yaxın perigey və apogeyə görə. Bu, mediada ən çox istifadə olunan Richard Nolle tərifidir.
Ənənəvi adlar (Qurd Ayı, Məhsul Ayı…) şimal yarımkürəsinin xalq təqvimindən gəlir. Məhsul Ayı sentyabr bərabərgecəliyinə ən yaxın bədirlənmiş Aydır; ondan sonrakı Ovçu Ayıdır.
Şəhər məlumatları
Şəhərlərin koordinatları, əhalisi, saat qurşaqları və adları GeoNames-dən (CC BY 4.0) götürülüb və əl ilə yoxlanılıb. Ay diskinin istiqaməti yarımkürəyə görə tənzimlənir: cənubda Ay fırladılmış çəkilir.
2 avqust 2027 tutulması
Tutulma üçün NASA/Espenak Bessel elementlərindən istifadə edəcək və nəticələri İspaniya Milli Coğrafiya İnstitutunun (IGN) cədvəlləri ilə yoxlayacağıq. Metod və yoxlama nəticələri burada dərc olunacaq.